The Marvelous Mrs. Kael

Συμπληρώνονται φέτος 100 χρόνια από τη γέννηση της σπουδαίας Pauline Kael. Η μεγάλη Αμερικανίδα κριτικός έφυγε στα 82 της χρόνια (το 2001) ενώ είχε αποσυρθεί από το γράψιμο δέκα χρόνια νωρίτερα. Την απουσία διανοούμενων ανθρώπων όπως η Pauline Kael στους πνευματικά ορφανούς καιρούς που ζούμε, έρχεται να υπογραμμίσει με αναπάντεχα ωραίο τρόπο το ντοκιμαντέρ «What She Said».

Τα κείμενα της Pauline δεν έχουν ουδεμία σχέση με αυτό που μας έχουν συνηθίσει να θεωρούμε «κριτική κινηματογράφου». Τα αστεράκια, η ανάλυση της πλοκής και οι τετριμμένες παρατηρήσεις για την ψυχαγωγική αξία μιας ταινίας δεν έβρισκαν χώρο στα κείμενά της. Η Pauline, φαντάζομαι, θα ένιωθε οργή με τους σημερινούς κριτικούς/τροχονόμους που στέλνουν το κοινό να δει μια ταινία ή το αποτρέπουν, αλλά και απελπισία με τους θεατές που βασίζονται στο rotten tomatoes και τη βαθμολογία του imdb. Η Pauline Kael είναι η απάντηση στην ερώτηση του γιατί να υπάρχει κριτική εφόσον όλοι σχηματίζουμε μια κάποια γνώμη ανάμεσα στο «μου άρεσε» και στο «δεν μου άρεσε». Η Pauline Kael επίσης, είναι το ασφαλές καταφύγιο τη στιγμή που νομίζεις ότι οι κριτικοί στην πλειοψηφία τους είναι ωρομίσθιοι θεατές που ξεπετάνε κείμενα επιπέδου «μην το χάσετε, θα χάσετε!».

Οι σπουδαιότερες κριτικές της Pauline Kael αποτελούν πολιτιστική κληρονομιά για πολλές γενιές ανθρώπων που αγαπούν τις τέχνες γενικότερα, όχι μόνο το σινεμά. Μέσα από τα κείμενα της ξαναζούσες από την αρχή ένα φιλμ, το έβλεπες με διαφορετικά μάτια, εξερευνούσες κάθε πολιτισμική και κοινωνική πτυχή του. Αυτά που έγραφε στις αναλύσεις της, ήταν συχνά πιο απολαυστικά από την ταινία την ίδια. Ο γραπτός λόγος της ήταν τόσο μοντέρνος, τόσο γάργαρος, που ζύμωνε τη σκέψη σου και σε έκανε συχνά να σηκωθείς όρθιος απ’ τη θέση σου εξαιτίας της οξυδέρκειας των ιδεών και της ευστοχίας των λέξεων.

H Pauline μας έμαθε πολλά πράγματα, όπως ότι καλός κριτικός δεν είναι αυτός που συμφωνείς μαζί του – το «καλά τα λέει» δεν είναι παράσημο καλής κριτικής. Το καλό κείμενο οφείλει να είναι βιωματικό, να διαθέτει τετράγωνη λογική και να βασίζεται στην παιδεία, τον πολιτισμό και την καλλιέργεια του γράφοντα. Προσωπικά διαφωνούσα με τα μισά κείμενά της, όμως δεν θα μπορούσα ποτέ να την αντικρούσω ικανοποιητικά. Διάολε, είχε δίκιο σε όλα, ακόμα κι όταν είχε άδικο. Τα επιχειρήματα της Pauline ήταν τόσο ολοκληρωμένα που ξεπηδούσαν απ’ το χαρτί καθώς τα διάβαζες. Σε μάθαινε τη σημασία της εικόνας, την αξία των b-movies, να εκτιμάς τη λαϊκή ψυχαγωγία χωρίς σνομπισμούς, να αποκαθηλώνεις τα ιερά και τα όσια, να «σκέφτεσαι». Χρειαζόσουν την καλογραμμένη ανάλυσή της, όχι για να διαλέξεις ποια ταινία θα δεις, αλλά για να αντιδράσεις σθεναρά σε όσα αναπτύσσει ή να επιβεβαιώσεις τις θέσεις σου σε κάτι που κανείς άλλος δεν έχει δει. Για τις ταινίες που αγαπώ και που δεν έχω την κριτική της, νομίζω ότι κάτι μου λείπει για την ολοκληρωμένη απόλαυσή τους. Οι καλύτερες κριτικές της, όπως για το Nashville, για το Godfather ή για το Bonnie & Clyde, ήταν αντάξιες των σπουδαιότερων δοκιμίων τέχνης που γράφτηκαν ποτέ, αλλά και ο τρόπος που έκανε κουρέλι λαοφιλή έργα όπως το “The Sound Of Music’ ή ιερά τοτέμ όπως το “Space Odyssey” ήταν αξεπέραστος.

Η ίδια βρίσκονταν πάντοτε αντιμέτωπη με τον σεξισμό των συναδέλφων της («ποια είναι αυτή που μας κάνει να φαινόμαστε αδιάβαστοι») με την περιφρόνηση των studio («η αγάμητη που μας θάβει τις ταινίες και μας κόβει εισπράξεις») και με την υπεροψία των σκηνοθετών («ποια είναι αυτή που θα γράψει άσχημα για την ταινία μου»), αλλά κατάφερε και έγινε πιο επιδραστική και από τους δημιουργούς που την πολεμούσαν.

Θυμάστε εκείνο το generic υπαρξιακό ερώτημα στα quiz για την περιγραφή του χαρακτήρα σου, που έλεγε «ποιον διάσημο, ζωντανό ή μη, θα ήθελες να είχες την ευκαιρία να συναντήσεις και να μιλήσεις μαζί του;» και οι περισσότεροι απαντούσαν τον Τζον Λένον, τον Αϊνστάιν και τον Γκάντι; Η δική μου απάντηση ήταν και θα είναι πάντα η Pauline.

Το «What She Said» θα προβληθεί το Σάββατο 2 Μαρτίου στο πλαίσιο του φεστιβάλ ντοκιμαντέρ Θεσ/κης.

Image may contain: 1 person

Advertisements

About InfluencesOnly

a television version of a person with a broken heart
This entry was posted in Cinema. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.