The Master

Το παρακάτω κείμενο δεν είναι ένα review, αλλά μια απόπειρα ερμηνείας της ταινίας. Συνεπώς περιέχει σοβαρά spoiler και πρέπει να διαβαστεί μόνο από όσους έχουν δει το φιλμ.

2

Αυτές οι καταραμένες γκρίζες ζώνες που διέπουν ένα αρσενικό δίπολο, όταν οι πνευματικές ισορροπίες βάλλονται εξίσου από σχέσεις εξουσίας και προστασίας, ήταν η πάντα μια πυρετώδης ανησυχία του Paul Thomas Anderson. Από το Hard 8 (με τη σχέση του παλαίμαχου Sydney με τον νεαρό τζογαδόρο), το Boogie Nights (με τη σχέση του προικισμένου πορνοστάρ Ντερκ Ντίγκλερ και του σκηνοθέτη που υποδύονταν ο Μπαρτ Ρείνολντς) και φυσικά τη σαρωτική εποποιία του There Will Be Blood (με τον μεταλλωρύχο που ανακάλυψε κοιτάσματα πετρελαίου και τον τοπικό θρησκόληπτο ιερέα). Την ίδια ασυμβίβαστη τόλμη της τελευταίας διαθέτει το νέο του αριστούργημα. Πολλοί λένε ότι οι δυο ταινίες αλληλοσυμπληρώνονται, όμως στην πραγματικότητα οι διαφορές είναι τεράστιες. Στη θέση του άκρατου υλισμού που σακάτεψε την ψυχή του ήρωα του There Will Be Blood, στον πυρήνα του The Master υποβόσκει μια αντιπαλότητα πνευματική και τα φιλοσοφικά αποκυήματα είναι βαθύτερα. Αντί της καθολικής συντριβής του There Will Be Blood, εδώ έχουμε μια βραδύκαυστη παρακμή, προκαλούμενη από απραγματοποίητους πόθους και ανίκητες ανάγκες. Επιπλέον το εκκωφαντικό στυλιζάρισμα του There Will Be Blood διαδέχεται μια ψιθυριστή, υπνωτική σχεδόν αφήγηση με ένα διαρκές άβολο αίσθημα και μια υποσυνείδητη «ενόχληση». Η μοναδική σκηνή στην ταινία που συγγενεύει με το There Will Be Blood, είναι η βροντερή σύγκρουση στα δυο στενά κελιά της φυλακής. Η στιγμή που εκτοξεύονται τα λεκτικά πυρά των δυο αντρών (-fuck you – I’m the only one that cares for you – fuck you) είναι εφάμιλλη της βάπτισης του There Will Be Blood με το αλησμόνητο “I abandoned my child” που ξεστόμιζε ο Ντάνιελ Ντει Λιούις. Όμως όλες οι πραγματικές εκρήξεις εδώ συμβαίνουν εκτός κάδρου. Η εικόνα της ολικής κατάρρευσης από λυγμούς του Freddie μετά το γράμμα της κοπέλας που τον εγκατέλειψε, συμβαίνει στο μυαλό μας. Το ίδιο και οι ενδόμυχες σκέψεις του Lancaster. Ίσως αυτός ο υψηλός δείκτης απαιτήσεων και υπαινιγμού ιδεών να αποδειχθεί ο λόγος που η ταινία θα σκοντάψει στη συνείδηση του μέσου θεατή και της Ακαδημίας των όσκαρ. Ό,τι κι αν σημαίνουν αυτά.

Ένας από τους λόγους που ο Paul Thomas Anderson βγαίνει θριαμβευτής σε όλα τα τερέν με την έκτη του ταινία και αποδεικνύει πως είναι ένας από τους εντιμότερους Αμερικάνους δημιουργούς, είναι ο περίτεχνα γραμμικός τρόπος με τον οποίο κατασκευάζει ένα αψεγάδιαστο μα καθόλα δυσοίωνο ψυχογράφημα αυτοκυριαρχίας και επιβολής. Ο PTA αφηγείται με αυτοσυγκράτηση (και πολλά κιλά cojones) μια ιστορία βασισμένη στον L. Ron Hubbard, ιδρυτή και εμπνευστή της Σαινετολογίας, όμως χωρίς καμία διάθεση να μιλήσει με όρους βιογραφίας, αλλά με μόνο στόχο να πατήσει αφηγηματικά σε μια διαχρονική φιγούρα ενός γκουρού της αυτοβελτίωσης και της εναλλακτικής αυτοθεραπείας.

TheMasterlrhΗ κατάκτηση της αρχέγονης γνώσης πάνω στα πανανθρώπινα μυστήρια της ζωής και η αποκωδικοποίηση των χημειοαισθητικών αντιλήψεων του homo sapiens, διεκδικούνται λυσσαλέα στην ανθρώπινη ιστορία από πάσης φύσεως αυτόκλητους «χαρισματικούς» οραματιστές.

L. Ron Hubbard – Lancaster Dodd

Από ψευδοπροφήτες της αρχαιότητας, new age αιρέσεις, εναλλακτικούς θεραπευτές, μεταμοντέρνους αποκρυφιστές και αρχαιολάτρες παγανιστές μέχρι τηλε-ευαγγελιστές και συγγραφείς «self help» βιβλίων τύπου «πως θα βρω την ευτυχία με 10 βήματα», όλοι διεκδικούν μερίδιο στη «γνώση». Όμως ο Άντερσον αδιαφορεί πλήρως για το γάργαρο και γαργαλιστικό παρασκήνιο του θέματος και πολύ γρήγορα εστιάζει αλλού το ενδιαφέρον του. Πού ακριβώς όμως;

Μπορεί κάποιος διαβάσει την ταινία μέσα από την ιδέα της τοξικής οικογενειακής αγκαλιάς και την ζωτική ανάγκη πατρικής καθοδήγησης. Ο Freddie θα είναι ο σωτήριος apt pupil, αλλά ταυτόχρονα η Νέμεσις του Lancaster. Από την άλλη πλευρά του καθρέφτη, ο Lancaster είναι ο μεσσιανικός αγγελιοφόρος του Freddie και παράλληλα ο σατανικός μέντορας που τον μανιπιουλάρει καταστροφικά. Ο Freddie δεν θα ταχθεί στην ομάδα γιατί είναι πιστός στο όραμά της, αλλά γιατί είναι η μόνη που θα τον δεχθεί. Ο Lancaster υποβάλλει το ποίμνιό του σε ασκήσεις ανοχής στην ειλικρίνεια. Ειρωνικά όμως, αδυνατεί να αντιληφθεί την ανειλικρίνεια που υποβόσκει γύρω του (το φλερτ της νιόπαντρης κόρης του με τον Freddie, η κάθετη αμφισβήτηση του γιου του) και φυσικά μέσα του.

Μπορεί κάποιος να την δει μέσα από την πολιτική της διάσταση, που εξερευνά τη μήτρα ακραίων ιδεολογιών και των θεολογικών αιρέσεων που άνθισαν στη ζορισμένη Αμερική του 40 που υπέφερε από ένα μαζικό μεταπολεμικό post traumatic stress disorder. Ένα γόνιμο πεδίο θρησκοληψίας, ικανό να θρέψει κάθε αυτιστική προσήλωση σε σκοπούς ζωής και που καλλιεργείται από τη ρητορική του φανατισμού. Επιπλέον οι δοκιμασίες αυτοσυγκράτησης με ένα παράξενο τρόπο θυμίζουν τις ασκήσεις υποκριτικής της μεθόδου του Λι Στράσμπεργκ που τότε άνθιζε.

Μπορεί κάποιος να δει τα πολλαπλά ψυχαναλυτικά-φρουδικά υποστρώματα των σχέσεων του τριγώνου χαρακτήρων. Το μήνυμα του Lancaster ξεπηδάει μέσα από τις δικές του ζωτικές ανάγκες που καταπιέζονται. Αυτές που ξυπνάνε με το «μαγικό» κοκτέιλ του Freddie. Αυτή είναι η στιγμή που γεννιέται η έμπνευση για το βιβλίο Split Saber (είναι η εποχή που ο L. Ron Hubbard έγραφε τα Dianetics). Το «The Cause» πετυχαίνει ακριβώς αυτό: βοηθάει τους ανθρώπους να ξεφορτωθούν τα βαρίδια περασμένων ζωών και να επιβληθούν στα πάθη του παρόντος για να πετύχουν μια μορφή απόλυτης πληρότητας και να θεραπευτούν από ανίατες ασθένειες. Ο Freddie τρέφει δυο ανάγκες του Lancaster, την ανάγκη να πιστεύει ότι μπορεί να χαλιναγωγήσει τις επιθυμίες του και την ανάγκη να τροφοδοτήσει αυτές του τις επιθυμίες (το λογύδριο για το λάσο που πιάνει τον «δράκο»). Χωρίς αυτόν το “The Cause” δεν έχει τον ίδιο χαρακτήρα. Καθώς ο «απαγορευμένος» ομοφυλοφιλικός πόθος του προς τον Freddie τυγχάνει καλής περιφρούρησης από τον ίδιο και τη σύζυγό του, όπως φαίνεται στο handjob που του δίνει, που μοιάζει τόσο με γενναιόδωρο ξαλάφρωμα όσο και αυταρχική τιμωρία. Επιπλέον αν ο Freddie, ένας μισάνθρωπος που δεν έχει στον ήλιο μοίρα πετύχει στην «διαδικασία», τότε σίγουρα μπορεί ένας καλλιεργημένος άνθρωπος σαν τον Lancaster να επιβληθεί στη ζωώδη φύση του.

Μπορεί κάποιος να επιλέξει τη μεταφυσική ερμηνεία (από το μυαλό των ηρώων) και δει τα γεγονότα σαν κατώφλι μιας μικρής προσωπικής Αποκάλυψης. Ο Lancaster κηρύττει το ευαγγέλιό του γύρω από το άυλο ανθρώπινο πνεύμα ως εξωγήινο εμφύτευμα σε σάρκινο ξενιστή με σκοπό να το κουβαλήσει στην αιωνιότητα. Αν ο ίδιος είναι συνεπής στις ιδέες του, ίσως ο Freddie να είναι ένα συνονθύλευμα από αναμνήσεις, απορρίψεις του παρελθόντος και ξεριζωμένα πάθη από πολύ παλιά. Τόσο παλιά που να είναι σαν… μια άλλη ζωή. Προσέξτε την σοκαριστική σκηνή επίθεσης σε έναν μεγαλοαστό νυκοκυραίο (που μοιάζει εκπληκτικά με τον Lancaster) κατά τη διάρκεια φωτογράφισης ενώ αρκετό καιρό μετά θα χαϊδεύει στωικά τα μαλλιά του Master σε ανάλογη φωτογράφιση για το εξώφυλλο του βιβλίου. Ήταν η μεγαλοαστή μετριότητα του πελάτη οδήγησε σε βίαιο ξέσπασμα, οι απροσδιόριστες μνήμες από άλλες ζωές ή μια παράξενη καρμική συγκυρία; Αν όχι μια άλλη ζωή τότε ίσως μια παράλληλη…; Προσέξτε πως η Doris (η κοπέλα που αφήνει πίσω του ο Freddie) μοιάζει τρομερά με την Peggy (τη σύζυγο του Lancaster). Αυτό όμως έχει να κάνει και με το ερώτημα του σε ποιον ανήκουν οι αναμνήσεις με την Doris, που θα εξηγηθεί παρακάτω.

Είναι πολλές αυτές οι λεπτομέρειες που θα πρέπει να αναλογιστεί κάποιος ώστε να μπορέσει να εκτιμήσει την ταινία στην ολότητά της. Ο σκηνοθέτης γεμίζει το φιλμ με ανάλογα ερωτηματικά-νάρκες και κρυπτικούς συμβολισμούς στη χρήση του out of focus (η Λώρα Ντερν που είναι η πρώτη πιστή ακόλουθος δεν είναι ποτέ σε κοντινό) και της γλώσσας (τον αποκαλεί seaman ή semen?, το πλοίο ονομάζεται Alethia -Αλήθεια) που δύσκολα αφομοιώνονται με την πρώτη θέαση.

34

Στο ξεκίνημα της ταινίας παρακολουθούμε τον αντιήρωα Freddie σε μια σειρά από αποστασιοποιημένα και άδεια από συναίσθημα πλάνα, να επιδίδεται σε αμήχανα αστεία -που δεν προκαλούν γέλιο- και σε έναν μαζοχιστικό τρόπο ζωής. Ο Freddie φτύνει τις λέξεις και περιφέρεται σαν σακί με ανθρώπινη σάρκα, καθώς γλεντάει τον μισανθρωπισμό του και βουτάει στις καταχρήσεις με τυπωμένο το «death wish» στο σκαμμένο πρόσωπό του. Η λήξη του πολέμου τον βρίσκει (ασυγκίνητο) να επιστρέφει από τη θητεία του στα καράβια, σε μια ζωή που εγκατέλειψε, καταδιωκόμενος από ένα αδιέξοδο ενοχών και αναξιότητας. Μια διαταραχή που ακύρωνε κάθε πιθανότητα για «κανονική» ζωή. Ο Freddie οδηγηθεί (ή θα καλεστεί;) στο πλοίο στο οποίο μπαίνει λαθραία (ή σαν υπνωτισμένος;) που ανήκει σε έναν φιλόσοφο, αποκρυφιστή, αυτοδίδακτο επιστήμονα, επιδραστικό τσαρλατάνο, μάστορα της αυθυποβολής και ορκισμένο εχθρό στον ορθολογιστικό αντίλογο (η έκρηξη του “You pigfuck!” μετά το εφιαλτικά επαναλαμβανόμενο “excuse me…” ενός παρείσακτου). Το κίνημά του ονομάζεται “The Cause” που σημαίνει ο «σκοπός» για τον οποίο κάποιος αγωνίζεται. Η λέξη όμως σημαίνει και «η αιτία» και κάθε αιτία έχει και το αποτέλεσμά της (effect) και στην περίπτωση αυτή είναι η έλευση ενός περιπλανώμενου αποβράσματος. Εκείνο είναι το σημείο που οι σκηνές αρχίζουν να λειτουργούν στην κόψη του διφορούμενου. Στις πρώτες τους συνεδρίες, όταν ο Freddie ακόμα είναι ανειλικρινής και αλαζόνας, βλέπουμε μέσα από μικρά flash back τη ζωή που άφησε πίσω πριν το στρατό. Είναι όμως δικές του οι αναμνήσεις που βλέπουμε ή μήπως οι ζοφερές φαντασιώσεις του Lancaster που χτίζει στο μυαλό του στο παρελθόν του φέρελπι μαθητή για να τον διαβάσει;

6

O Lancaster είναι ικανός ομιλητής και γίνεται εύκολα προσιτός όταν μεταγγίζει τις σοφιστείες του. Στην πιο ευτυχισμένη του σκηνή τραγουδά μέσα σε παραζάλη σε ένα σαλόνι από καλεσμένους. Με έναν μη περιγράψιμο τρόπο, οι γυναίκες στη σάλα είναι γυμνές. Ποιανού φαντασίωση παρακολουθούμε; Του Lancaster που είναι σε παραισθησιογόνο trip μέσα από το χημικό μείγμα που ήπιε; Του Freddie που το μισοκοιμισμένο και ακόρεστα πορνογραφικό μυαλό του φαντασιώνεται ένα εν δυνάμει όργιο; Της εγκύου συζύγου του Lancaster στης οποίας το αινιγματικό βλέμμα καταλήγει ο φακός; Εύλογα τα πολλαπλά ερωτήματα καθώς κάθε λεπτομέρεια και κάθε σκηνή οδηγεί σε αμφίδρομα νοηματικά περάσματα και οι ατάκες των ηρώων συχνά έχουν διπλές ερμηνείες. (“if you have work for me, I can do it”). Προσέξτε πως ο Freddie τρέχει σε μια απέραντη εύφορη πεδιάδα για να γλυτώσει την καταδίκη για ένα έγκλημα απερισκεψίας. Ακούμε μόνο την κοφτή ανάσα του και τον βλέπουμε να τρέχει για να γλυτώσει από τους δαίμονές της κοσμικής πραγματικότητας. Περικυκλώνεται από το τίποτα και η πυξίδα έχει χαθεί. Καθόλου τυχαία στο μέσο μιας -άγονης αυτή τη φορά- πεδιάδας θα εγκαταλείψει την πατρική εστία της κολεκτίβας του Lancaster που τον περίθαλψε από την αυτοκαταστροφική φύση του, στη μέση του πουθενά. Καμία πρόοδος δεν σημειώθηκε από τον ιερό «σκοπό». Η διαδρομή για άλλη μια φορά δεν έχει σημείο προορισμού, όμως ο ταξιδιώτης έχει τους δαίμονές του στο κατόπι του.

1

Ο Freddie μεταπηδά στα στάδια της ζωής του (βελτίωσης ή αδιεξόδου) όταν βλέπουμε στο κάδρο τη σταθερά του νερού, που σηματοδοτεί το πέρασμά του σε μια άλλη ψυχολογική κλίμακα. Το στοιχείο της νερού έχει μεγαλύτερη σημασία για τα γεγονότα απ’όση φαίνεται αρχικά. Η επαναλαμβανόμενη εικόνα του αφρού της θάλασσας στην πρύμνη του πλοίου μεταφέρει τον ήρωα από τη ζωή του στον πόλεμο και από εκεί πάλι πίσω και τέλος στο Λονδίνο για την τελική συνάντηση των δυο αντρών, που πληροφορήθηκε σε ένα όραμα μέσα σε ένα κινηματογράφο, όταν από την οθόνη ακούγονταν οι στίχοιdoes captain leaves the ship?”. Mια συνάντηση που θα κλείσει με μία κατά μέτωπο ερωτική εξομολόγηση με τον Lancaster να τραγουδάει “I’d love to get you on a slow boat to China, All to myself, all alone”. Ενδιαφέρον έχει ότι οι πρώιμες αφίσες της ταινίας είχαν τα γράμματα του τίτλου να τα καλύπτει η στάθμη του νερού. (φωτό)

Ο τσακισμένος από τον χρόνο και την παραπαίουσα ψυχολογία του Joaquin Phoenix, βρίσκεται σε σπάνια ερμηνευτική κορύφωση, με τον τρόπο που κρύφτηκε ολόκληρος κάτω από το δέρμα ενός δίποδου κτήνους, που αδυνατεί να ξεφύγει από το τελεσίδικα κακοποιό πεπρωμένο. Από κυνηγημένο αγρίμι, θα γίνει η δύναμη σωματοφυλακής, ο πιστός στρατιώτης και τελικά ο καταλυτικός αποστάτης. Με τον -λιγότερο αβανταδόρικο- ρόλο, ο Philip Seymour Hoffman, με το παίξιμο του σώματος αποκρυσταλλώνει την τέλεια αντιστάθμιση της φύσης της πατρότητας και των καταπιεσμένων ενοχών. Σαν δυο απόφοιτοι/κληρονόμοι της τεχνικής του Brando (ο Phoenix από την περίοδο του στα 50’s ενώ ο Hoffman από τη φάση του στα 70’s) οι δυο ηθοποιοί μεγαλουργούν πάνω στις τεντωμένες ισορροπίες της αμφίσημης σχέσης τους, η οποία είναι αποτέλεσμα καλοζυγισμένης φόρμουλας. Πραγματικά σπουδαία όμως είναι η ερμηνεία της Amy Adams που λειτουργεί σαν εξισορροπητικό στοιχείο που με τον τρόπο της καταπραΰνει την έξαρση των δυο αντρών. Το πέτρινο πρόσωπό της δεν μας επιτρέπει να καταλάβουμε αν είναι άτυχο θύμα του Master που την εγκλώβησε ή μια μακιαβελική φιγούρα που τραβάει αθόρυβα τα ψυχολογικά γκέμια.

H τελική ενδοφλέβια ένεση του σκηνοθέτη στον ψυχαναλυτικό κορμό του σεναρίου, είναι η εικόνα του φινάλε με τον Freddie να ξαπλώνει στο πλευρό μιας γυναικείας σιλουέτας φτιαγμένη από άμμο. Ένα παράδοξα πορνοδιαστροφικό rosebud και ταυτόχρονα ένας συμβολισμός του αέναου βασανισμού του ήρωα που θα παραμέινει για πάντα μια lost soul. Κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσής του έμαθε να βλέπει αυτό που θέλει να δει. Αν έβλεπε τις κόρες των ματιών μαύρες, τότε ήταν μαύρες. Έτσι και στη παραλία, αν αυτό που βλέπει στην άμμο είναι η γυναίκα-καταφύγιο, τότε ποιος μπορεί να τον διαψεύσει;

Το Get Behind Me Satan της Ella Fitzgerald είναι ένα από τα τραγούδια που ακούγονται στην ταινία.

Advertisements

About InfluencesOnly

a television version of a person with a broken heart
This entry was posted in Cinema. Bookmark the permalink.

2 Responses to The Master

  1. εδώ και καιρό κρατημένη η ανάρτηση τούτη,
    περίμενε στωικά μέχρι να παρακολουθήσω την ταινία.
    ευτυχώς έδειξα αυτοσυγκράτηση και περίμενα.

    συμφωνώ με την καθ’ όλα εξαιρετική ανάλυσή σου.

    το υγρό στοιχείο οδηγεί άραγε στη βάπτιση αρχικά,
    στην κάθαρση τελικά,
    ή απλά είναι ένας παραμορφωτικός καθρέφτης, ο οποίος διαθλά την πραγματικότητα?

  2. Χαίρομαι που τη διάβασες με υπομονή.

    Καμία απάντηση δεν μπορεί να δωθεί με βεβαιότητα -μέρος της κρυπτικής γοητείας του φιλμ- όμως η σκέψη σου έχει τρομερό ενδιαφέρον.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s