It’s The End Of The World As We Know It

Έχουμε συνηθίσει τα ειδικά εφέ και η φασαριόζικη καταστροφολαγνεία με τη συνοδεία pop corn να είναι η μόνη εφαρμοσμένη πρακτική ταινιών που ασχολούνται με το αβανταδόρικο ζήτημα του «τέλους του κόσμου». Όμως όλα όσα δεν απασχολούν καθόλου τον συρφετό «σκηνοθετών» όπως Emmerich, Bruckheimer ή Bay είναι στον πυρήνα των τριών παρακάτω δημιουργιών εσχατολογικού προβληματισμού που χειρίζονται το ζήτημα του τέλους του κόσμου με παράδοξα ρεαλιστικό τρόπο. Από τη μια είναι το αριστουργηματικό Melancholia που βγαίνει σύντομα στις αίθουσες και από την άλλη τα νέα για την επερχόμενη ταινία που ετοίμασε ο Abel Ferrara με τίτλο The Last Day On Earth (φωτό) με τον William Dafoe όπου ένα ζευγάρι είναι κλεισμένο σε ένα διαμέρισμα στη Νέα Υόρκη ένα 24ωρο πριν τη συντέλεια και θα περάσει ένα ψυχολογικό meltdown αυτοκαταστροφής και καταχρήσεωνπου μόνο όσοι γνωρίζουν το έργο του σκηνοθέτη φαντάζονται.

Από τον υπνωτικό μυστικισμό του Peter Weir μέχρι τον στοχαστικό υπαρξισμό του Lars Von Trier (που υπέγραψε μια από τις ταινίες της χρονιάς) το τέλος των ημερών δεν αφορά καταρρέοντα κτίρια, διαγγέλματα προέδρων, και τρέξιμο καθημερινών ηρώων μέσα από φωτιές αλλά μπορεί να είναι και άμεσα συνδεδεμένο με τα υποκειμενικά οχυρά του συναισθηματικού μας κόσμου. Τρεις ταινίες που δεν μιλούν για το φόβο απέναντι στις καταστροφές αλλά για την απώλεια του ελέγχου της μοίρας ως τον μεγαλύτερο ανθρώπινο φόβο – απώλεια είτε στη διαχείριση του περιβάλλοντος είτε σε σωματικό προσωπικό επίπεδο και δεν ξεστρατίζουν σε εντυπωσιασμούς και μελοδραματισμούς.

 

Melancholia (2011)

Η κατάθλιψη και η οργή σε σχέση με την τιμωρία και την κάθαρση αντανακλούνται ποικιλότροπα στο πλούσιο έργο του enfant terrible του Ευρωπαϊκού σινεμά. Όμως στο Melancholia ο Trier καταφέρνει και δένει πιο αριστοτεχνικά από ποτέ τον κοινωνικό ρεαλισμό και την υπερβατική του ματιά στην αλλοτριωμένη ανθρώπινη φύση. Πρόκειται για ένα επίπονο διανοητικό πάζλ -μονόδρομο για το συμφιλιωτικό φινάλε μιας αυτοεξορισμένης από την πληροφορία και την τεχνολογία μπουρζουαζίας με τη λύτρωση από τον αδιόρατο ψυχικό πόνο της. Ο φακός του Δανού διχάζεται ανάμεσα στην κλινική παρατήρηση και τον οίκτο, ανάμεσα στην ηδονή του να τιμωρεί βάναυσα τις γυναικείες φιγούρες στο έργο του (ψυχαναλυτική επέκταση της προσωπικότητάς του) και την ταύτισή του με την απόγνωση που νιώθουν. Μετά το στοχαστικό «δήθεν» των Dogville και Mandelray, τις ψυχαναλυτικές φανφάρες του Idiots και του Antichrist, τον ιδεολογικό εξπρεσιονισμό του Europa και του Element Of Crime και τον συναισθηματικό εκβιασμό του Dancer In The Dark και του Breaking The Waves, είναι ανέλπιστη η διακριτικότητα και ο αβίαστος τρόπος που το Melancholia σαγηνεύει. Ο Trier παρατηρεί το μικρό γενεαλογικό ψηφιδωτό χαρακτήρων που σκαρφίστηκε (εξαιρετικό cast) συστήνοντάς της σε μια ζεστή τελετή γάμου όπου η ετοιμόρροπη ισορροπία της νύφης καταρρέει αργά και επίπονα. Βλέπει με συγκρατημένη περιφρόνηση τους ήρωές του να αδυνατούν να επικοινωνήσουν μέσα από μια σειρά αντιδράσεων και πρακτικών που ορίζουν το πλαίσιο της μοναξιάς τους. Η ρευστότητα της απειλής από τα βάθη του σύμπαντος μεταμορφώνει τη συνείδηση των ηρώων. Ο ωρολογιακός μηχανισμός που πυροδοτεί ο άγνωστος αστέρας μετράει αντιστρόφως ανάλογα με την εξυγίανση (ή τη συμφιλίωση) της νύφης με το βαθύ σύμπτωμα της συναισθηματικής αποξένωσης. Ο σκηνοθέτης τους επιφυλάσσει για προορισμό τους τη μετωπική σύγκρουση με το πεπρωμένο το οποίο είναι συνονόματο με την παθογένεια που σημαδεύει τις μεταστάσεις των χαρακτήρων. Οι άνθρωποι μπορεί να είναι μελαγχολικοί, κυνικοί και αποξενωμένοι αλλά στην καρδιά της «ρήξης» υποβόσκει μια αντιπαλότητα φιλοσοφική. Η μελαγχολία είναι η αντανάκλαση μιας παθολογικά άρρωστης κοινωνίας. Η νόσος του μυαλού θα μετουσιωθεί σε ένα κακοποιό πεπρωμένο. Η αδυναμία του ανθρώπου να νοιώσει, να δοθεί, να αγαπήσει θα τιμωρηθούν κάτω από το βάρος μιας αόρατης αναγκαιότητας σε ένα φινάλε που κόβει την ανάσα κυριολεκτικά. Η πιο πανούργα νοηματική παράμετρος της ταινίας είναι πως οι αναλύσεις και οι υπολογισμοί της συντέλειας δεν ανήκουν στους αστρονόμους αλλά στους ψυχαναλυτές. Η καταστροφή δεν ήρθε από έναν ουράνιο εχθρό αλλά προέκυψε γιατί οι αρχιτέκτονες έχτισαν σε λάθος θεμέλια. Μπορεί κατά καιρούς τον έχουμε αγαπήσει και τον έχουμε αποκηρύξει, τον έχουμε αποθεώσει και τον έχουμε βρίσει, αλλά η ματιά του Trier παραμένει διαβρωτική και αδιαπραγμάτευτη.

 

The Last Wave (1977)

Αυτό που έκανε ξεχωριστό σκηνοθέτη τον Peter Weir, ήταν η διορατικότητά του στην παρατήρηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς σε ασυνήθιστες συνθήκες και η οικονομία με την οποία καταφέρνει να εκφράσει τα πιο μυστικά συναισθήματα. Σε αυτή την παράξενη ταινία των τελών της δεκαετία του 70, ο Weir υπέγραψε την πιο αθόρυβη ταινία με θέμα το τέλος του κόσμου χωρίς ίχνος των συμβάσεων της επιστημονικής φαντασίας που ήταν στο απόγειό της τότε. Ο Richard Chamberlain υποδύεται έναν οικογενειάρχη που θα κληθεί να βρει την άκρη του νήματος ενός αρχέγονου μυστικού μέσα από μια άνιση εμπλοκή με το άγνωστο. Η μοντέρνα καθημερινότητα θα συγκρουστεί με αρχαία πνεύματα που κατέχουν τα μελλούμενα, με κοσμικές προφητείες και με αρχαίους αντίλαλους από τις φυλές των ιθαγενών και των μυστήριων δοξασιών των μάγων τους. Όπως πάντα στις ταινίες του Weir τα στοιχεία της φύσης θα σπάσουν τα συμβολικά δεσμά της υπαρκτής αντίληψης. Ειδικότερα το νερό με τη μορφή καταιγίδας, πλημμύρας και καταστροφικού κύματος- Τσουνάμι. Τα κοσμογονικά οράματα και τα προφητικά όνειρα προειδοποιούσαν για το προδιαγεγραμμένο τέλος ενός κύκλου ζωής το οποίο θα ανακαλυφθεί από τον ήρωα μέσα από μη γραμμικά μονοπάτια. Οι αλλόκοτες παραβολές του Weir εξελίσσονται εσωτερικά και χάρη στην ικανότητά του να υποβάλει και τον τρόπο του να αποκαλύπτει όσα διαδραματίζονται στη σκακιέρα των πιθανοτήτων. Η φιλοσοφία του αόρατου φόβου δεν διεκδικεί την άμεση προσοχή του θεατή αλλά τελικά καταφέρνει και τον περικυκλώνει, η αντίδραση μοιάζει με το δέος στα μάτια του πρωταγωνιστή στην τελευταία σκηνή που εξατμίζονται όλες οι προκαταλήψεις και οι αμφιβολίες όταν αντικρίζει το καταστροφικό παλιρροιακό κύμα να έρχεται.

 

Last Night (1998)

Αυτό το μικρό κινηματογραφικό διαμαντάκι από τον Καναδά το έχουν δει ελάχιστοι αλλά πρόκειται για ένα άριστο δείγμα μοντέρνου σινεμά με ανέλπιστη συνέπεια ύφους και ιδεών. Στην ταινία του Don McKellar ο κόσμος γνωρίζει από καιρό ότι ο πλανήτης θα καταστραφεί τα μεσάνυχτα και ο καθένας έχει λίγες ώρες για να ξοδέψει με τους αγαπημένους του ανθρώπους. Δεν υπάρχει κατάσταση συναγερμού γιατί το αναπόφεκτο έχει γίνει γνωστό από καιρό. Ο Καναδός σκηνοθέτης μεταφέρει τα κοσμογονικά νοήματα στο ανθρώπινο ψυχολογικό ταμπλό. Παρατηρεί λίγους χαρακτήρες και μελετά τον τρόπο που αντιμετωπίζουν την τελευταία τους μέρα πάνω στη Γη. Μια πικρή ελεγειακή ταινία από την οποία δεν περισσεύει ούτε πλάνο, με ολοκληρωμένη δομή τραγωδίας αλλά με σπάνια τρυφερότητα που φέρνει δάκρυα στα μάτια. Με την σπονδυλωτή αφηγηματική όψη ιστοριών που διασταυρώνονται με ήρωες που σύρονται υποχρεωτικά στο κατώφλι ενός είδους Αποκάλυψης, είτε παθαίνοντας ανοσία στην καταστροφολογία, είτε γιορτάζοντας, είτε διαπράττοντας βανδαλισμούς είτε πραγματοποιώντας σεξουαλικές φαντασιώσεις, είτε απλά ψάχνοντας να αγαπηθούν την ύστατη ώρα. Το κερδισμένο στοίχημα είναι οτι το κρεσέντο εκπλήρωσης αναγκών κλέβει τη παράσταση από το βαρυσήμαντο φινάλε κάθε ζωντανής ύπαρξης. Ο McKellar χάρη στην ευλύγιστη και γεμάτη χάρη σκηνοθεσία του κάνει ένα βήμα προς τα πίσω, η προοπτική του ανοίγει διακριτικά, προσπερνάει τα δυσοίωνα συναισθήματα καταστροφής και αποξένωσης και με τη βοήθεια των αέρινων παραινέσεων του σεναρίου αποκαλύπτει συναισθηματικές παραμέτρους στη καρδιά των ηρώων που έμειναν αθέατες και ανθρώπινες αξίες που επιβιώνουν από την ολοκληρωτική καταρράκωση κάθε ίχνους ζωής τριγύρω.

Advertisements

About InfluencesOnly

a television version of a person with a broken heart
This entry was posted in 3, Cinema. Bookmark the permalink.

5 Responses to It’s The End Of The World As We Know It

  1. Dimitris Z. says:

    o Trier toso kalos einai Andy?? gamata post vlepo teleftaia.Well done my friend. Hari sti tehnologia ta diavaza apo tis paralies tis Amorgou. :)

  2. Τόσο και περισσότερο.
    Να ευχαριστείς Steve Job(les)s γι’αυτά τα προνόμια. Εγώ δεν υπήρξα ποτέ καταναλωτής των προιόντων του.

  3. Dimitris Z. says:

    Mas ehei katastrepsei i apple, to pisteuo akoma ki ego. Pires diarkeias na deis tin omada mas? xaxa

  4. No f…g way! Τελείωσε αυτή η υπόθεση για’μένα. Τραγικά φαινόμενα. Θα παρακολουθώ τη Liverpool τώρα, για να έχουμε να λέμε.

  5. Dimitris Z. says:

    Ti na po, eidomen. Tetoia mizeria kai aliteia den exei xanamataginei. C u around!
    A, kai den xero an sto eipa alla great posts mate!!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s