Swan Song for a Dream

Μπαλαρίνες, κοστούμια και μπαλέτο. Η παλέτα της 5ης ταινίας του Aronofsky διαθέτει υλικά που προσφέρονται για θέαμα βραδιάς χορού για όλη την οικογένεια, με την ευγενική χορηγία της ΕΡΤ. Στα χέρια του, το story που πραγματέυεται τα όνειρα μιας αθώας χορεύτριας στο δρόμο προς την επιτυχία της μεγάλης πρεμιέρας, μετατρέπονται σε εργαλεία αφήγησης μιας προδιαγεγραμμένης -αλά Μπολσόι- κατάβασης στη κόλαση.

Κανείς και τίποτα δεν μπορεί να προδιαθέσει τον θεατή για τον χορογραφημένο εφιάλτη που μεσολαβεί ανάμεσα στις οντισιόν για τον πρωταγωνιστικό ρόλο στη νέα διασκευή του κλασσικού έργου Swan Lake, μαζί με τον ανταγωνισμό ανάμεσα στις φερέλπιδες μπαλαρίνες που τον διεκδικούν, και μέχρι το ελεγειακό φινάλε.

Ο Aronofsky δεν ασχολείται με το υπόβαθρο των χαρακτήρων και με το παρελθόν τους – σοφή προπαρασκευή για να φτιάξει μια απογυμνωμένη από τη μια, μα εξαιρετικά μεγεθυμένη από την άλλη ιστορία αλληγορικών διαστάσεων. Ο Νεοϋορκέζος σκηνοθέτης έγινε γνωστός και «ενόχλησε» με την τριλογία μυαλού-σώματος- πνεύματος : το μαθηματικό θρίλερ π, το δράμα εθισμού Requiem for a dream και τον υπαρξιακό μύθο Fountain. Στις δυο πιο πρόσφατες ταινίες του χρησιμοποιεί μια διαφορετική γλώσσα. Όπως στο Wrestler μετέτρεψε τον «σικέ» κόσμο του πάλης σε πλαίσιο δράσης για τo δρόμο προς τη λύτρωση ενός white trash πρώην παλαιστή, με την ίδια ασυμβίβαστη φιλοσοφία κινηματογραφεί τον «κυριλέ» κόσμο του μπαλέτου. Ακολουθεί κατά πόδας την ηρωίδα του όπως ακολουθούσε τον «τσαλακωμένο» Mickey Rourke. Δε αποχωριζόμαστε ποτέ την υποκειμενική οπτική της. Βιώνουμε τις εφιαλτικές δοκιμασίες που υποβάλλεται το σώμα της και τις επικίνδυνες φαντασιώσεις που γεννά το μυαλό της.

Όπως ο David Lynch δεν ασχολήθηκε με το να μας εξηγήσει την απόκοσμη επιρροή που ασκεί ο ρόλος που θα υποδυθεί η ηθοποιός στο Mulholland Drive, έτσι και τον Aronofsky δεν τον αφορά να μιλήσει για τις σκοτεινές αντανακλάσεις του «λευκού κύκνου» στην ηρωίδα του. Δεν επιχειρεί να προσδώσει «κανονικότητα» στο παραισθησιογόνο φιλμ του, το οποίο μοιάζει με σκοτεινό απόγονο παλιών ταινιών του Polanski, όπως τον Ένοικο και την Αποστροφή, τοποθετημένα όμως στον κόσμο του Red Shoes.

H ταινία ευτυχώς δεν έχει ανάγκη τη γλαφυρή και φετιχιστική απεικόνιση της βίας. Ο σκηνοθέτης μεταφέρει πειστικά την πυρετώδη ανησυχία για το άγνωστο που καραδοκεί με αμφίδρομα νοηματικά περάσματα. Ισορροπεί στιλιζαρισμένα ανάμεσα στα ξεσπάσματα έντασης και πανικού και τη λογική του σοκ, κρατώντας την ιστορία του στη κόψη του διφορούμενου. Συμπτώσεις ή συμπτώματα;

Η εκμοντερνισμένη γραφή τρόμου που διέπει το κινηματογραφικό trip του Aronofsky υπογραμμίζεται σε κάθε πλάνο με μια πινελιά μεταφυσικής απειλής. Ο αδυσώπητος αριβισμός της ανταγωνίστριας μπαλαρίνας, η αρχέτυπη μητριαρχική φιγούρα, ο αποπλανητικός μέντορας-σκηνοθέτης και ο κακόβουλος κυνισμός της πρώην «βασίλισσας των κύκνων». Στην ουσία πρόκειται είτε για μεταμφιεσμένα καθρεφτίσματα μιας στυγνής πραγματικότητας είτε μιας διαταραγμένης κατάστασης του νου. Όπως και να έχει κανείς δεν δικαιούται να νιώθει ασφαλής. Στην αλλοτριωμένη πνευματική κατάσταση της ηρωίδας -ειδικά όταν ο «μαύρος κύκνος» παίρνει το πάνω χέρι- τη στιγμή που η ερμηνεία στη σκηνή αγγίζει την τελειότητα, είναι και η ώρα που το κακό βρίσκει το φυσικό του σπίτι. Όχι όμως με γραφικούς μπαμπούλες και γραν γκινιόλ ευκολίες. Η σωματική παραμόρφωση, το τρίξιμο των οστών, τα σπασμένα νύχια και οι μώλωπες είναι ο εφιαλτικός αντίλαλος της σεξουαλικής αφύπνισης και της ανησυχίας για το άγνωστο που ελλοχεύει σε κάθε βήμα και σε κάθε υπονομευτικό  βλέμμα.

Όλα τα πρόσωπα που απαρτίζουν τον θίασο της απόκοσμης συνωμοσίας ερμηνεύονται καταπληκτικά. Όμως πάνω απ’ όλα είναι ρόλος ζωής για τη Natalie Portman. Η ερμηνεία της διαθέτη τόλμη και ψυχικό σθένος. Υιοθετεί άριστα την ταραγμένη ψυχοσύνθεση ενός εύθραυστου πλάσματος. Μιας τρομαγμένης και επίμονης μπαλαρίνας με την αθωότητα και τη μόνιμη αμφιβολία στα μάτια. Η Mila Kunis ξεχειλίζει σεξουαλικότητα και πόθο. Κάθε κίνησή της αφήνει υποσχέσεις για σκοτεινές απολαύσεις. Η Winona Ryder είναι πιο σκοτεινή από ποτέ σαν πρώην Swan Queen. Το έκπτωτο είδωλο της σκηνής θα παραδώσει τη σκυτάλη στο «νέο αίμα», και όχι αναίμακτα. Η Barbara Hershey στέκεται αυταρχική και προστατευτική στο ίδιο πλάνο. Τη βλέπουμε εναλλάξ να είναι καθησυχαστική και γκροτέσκο, αναβιώνοντας την παράδοση της Χιτσκοκικής «απειλής» της μητέρας.

Την οπερετικά goth αισθητική του φιλμ, εκτός από τις ερμηνείες συμπληρώνουν τα ωμά ειδικά εφέ και η υπνωτιστική χρήση της μουσικής επένδυσης του Clint Mansell. Το απαραίτητο -σύμφωνα με τους νόμους του Χόλυγουντ- καθησυχαστικό «ηθικό δίδαγμα» δεν έρχεται ποτέ και αυτό ίσως είναι το πιο τρομακτικό “ειδικό εφέ”. Αυτός είναι ο βασικός όρος που θέτει το φιλμ και που πρέπει να ενστερνιστεί κανείς για να μπορέσει να το εκτιμήσει στην πληρότητά του. Αυτός  μπορεί να είναι και ο λόγος που θα σκοντάψει στους νόμους της αγοράς των multiplex και στoν καθωσπρεπισμό της πλειοψηφίας των μελών της Ακαδημίας. Λίγο το κακό.

Η ταινία νικάει κάθε μονοσήμαντη απόπειρα εξήγησης. Είναι εξαιρετικό δείγμα καλλιτεχνικής διεύθυνσης και αισθητικού μοντερνισμού που αποκρυσταλλώνει την αγαπημένη roller coaster σκηνοθετική φόρμουλα του Aronofsky. Γενναίος και μοντέρνος κινηματογραφικός λόγος… σχεδόν οραματικός.

Advertisements

About InfluencesOnly

a television version of a person with a broken heart
This entry was posted in Cinema. Bookmark the permalink.

4 Responses to Swan Song for a Dream

  1. tatiana says:

    χθες ειδα την ταινια, κ ακομη δε μπορω να συνελθω. ο aronofsky κατεχει αυτη την σπανια τεχνη του να σου εμφυτευει τον πυρηνα της ταινιας του υποδορια. σαν τατουαζ που στην αρχη το σωμα αρνειται, αλλα τελικα το κανει μερος του. μ’ενθουσιασαν απλα τα παντα σ’αυτη την ταινια. κ το ποστ σου τα περιγραφει υπεροχα κ ευστοχα γι’αλλη μια φορα!

    υσ. ειμαι σιγουρη οτι ο aronofsky στο τελος, αλλο ονομα ηθελε να φωναζει ο κοσμος, που αρχιζει κ αυτο απο “n” ;)

  2. Χαίρομαι που σε εντυπωσίασε και ευχαριστώ που το μοιράζεσαι. Συμφωνώ, είναι από τις ταινίες που έχουν μια έντονη δυναμική.
    Πάντα περιμένω τις απόψεις σου.

  3. Dimitris Z. says:

    Αριστούργημα Αντρίκο! Είδα την ταινία πριν κάτι μέρες και έπαθα πλάκα. Για άλλη μια φορά είναι φοβερό το κείμενό σου.
    Θα σε πάρω τηλέφωνο όταν έρθω στην Αθήνα την άλλη βδομάδα.
    Φιλιά.

  4. sophia says:

    o Aronofsky einai panta ekpliktikos alla allo auto pou pragmatika thaumazw se auton einai allo.einai i ikanotita, i diathesi i mipws i magkia tou na kanei tainies pou fainomenika toulahiston (estw thematika) den ehoun shesi metaxu tous.fusika kai an ton gnorizeis vlepeis kapoia haraktiristika stoiheia se oles tis tainies tou.me ton Aronofsky pote den variesai.kai an parousiaseis tis tainies tou se kapoion pou pote den tis ehei dei duskola tha katalavei oti proketai gia ton idion skinotheti.otan vlepw tainies tou (kai isws einai proswpiko auto) niothw mia sunaisthimatiki fortisi horis omws na niothw oti kapoios mou ekviazei auti tin sugkinisi.auto einai kati pou to theorw idiatera simantiko kai kati pou thaumazw ston sugkekrimeno skinotheti.gia to black swan tha pw ena:itan ena uperoho taxidi.toso pou to epanelava arketes fores!!!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s